Bewaren + Bidden + Bewonderen

Hoe kwamen de relieken tot stand? Welke is hun (soms dramatische) geschiedenis? Welke relieken zijn er nog anno 2026? Hoe werd en wordt er bij de relieken gebeden? Welke Deventer relieken kunnen we nu nog bewonderen en welke Deventer relieken zijn er nog elders te zien?

Bewaren

Eeuwenlang werden relieken gekoesterd als tastbare herinneringen aan heiligen. Deze objecten dragen verhalen met zich mee van geloof, hoop en verbondenheid. Het bewaren van relieken is ook het bewaren van spiritueel erfgoed.

Bidden

Relieken zijn geen magische voorwerpen, maar uitnodigingen tot gebed. Ze herinneren aan levens die gewijd zijn aan geloof in en dienstbaarheid aan God. In de stilte van de kerk nodigen relieken uit tot bezinning, dankbaarheid en gebed. Velen zoek hier kracht, troost of inspiratie. Het bidden tot relieken is altijd het bidden tot God via de heilige en zijn of haar reliek.

Bewonderen

Naast hun religieuze betekenis zijn relieken vaak prachtig vormgegeven en zorgvuldig gepresenteerd. Ze weerspiegelen de kunst, devotie en vakmanschap van hun tijd.

Deventer

Deventer was en is een stad van relieken, al meer dan 1000 jaar! Er waren en zijn vele relieken bewaard, er werd en wordt bij gebeden, en ze werden en worden bewonderd. Ze worden nu extra bewonderd door deze tentoonstelling: Bewaren + Bidden + Bewonderen. Centrum van de Deventer relieken is nu de RK Broederenkerk aan de Broederenstraat 20, onderdeel van de Heilige Lebuinus Parochie, en locatie van de tentoonstelling.

Reliekschrijn

Middelpunt van de tentoonstelling is de reliekschrijn uit 1891 in de Broederenkerk. In de schrijn liggen de relieken van vier heiligen: Lebuinus, Marcellinus, Radboud en Mildred. Het is de Utrechtse bisschop Balderik (897-975) die rond 940 de stoffelijke resten van Lebuinus, Marcellinus en Radboud laat opgraven, ten einde ze te verheffen tot relieken en daarmee ook de heiligverklaring. De relieken van de heiligen Lebuinus, Marcellinus en Radboud beginnen daarmee hun lange reis in Deventer, teneinde te eindigen in de Broederen- of Sint Lebuinuskerk. De schrijn bevat ook relieken van de heilige Mildred. In 1572 kwamen deze vanuit het Engelse Ramsgate naar Deventer.

Hoe werden de relieken vanaf ca. 940 bewaard? Hoe werd erbij gebeden en hoe werden ze bewonderd? Welke is de (soms dramatische) historie van al deze bijzondere Deventer kunsthistorische voorwerpen? Welke relieken zijn er in de loop der tijd bijgekomen? Onder meer twee bijzondere relieken van de in 2022 heilige verklaarde Titus Brandsma (1881-1942). In 1937 en 1941 deed Titus Brandsma bovendien uitvoerig onderzoek (ook ter plekke) naar de Deventer relieken!

Vertel de verhalen

De tentoonstelling Bewaren + Bidden + Bewonderen in de Broederenkerk biedt aan de hand van originele relieken en foto’s de volgende verhalen:
• De relieken van de heiligen Lebuinus, Marcellinus en Radboud vanaf 940 tot 2026. Hun oorsprong en het verheffen van hun stoffelijke resten (feestdag op 25 juni). Het verblijf in de Grote Kerk en nu in de Broederenkerk.
• De reliekschrijn in de Broederenkerk. Gebouwd in 1891 door de Utrechtse edelsmid Jan Brom. De schrijn bevat de verzegelde relieken van vier heiligen. Voor de tentoonstelling is de schrijn geopend en de inhoud gefotografeerd. De foto’s zijn onderdeel van de tentoonstelling. De schrijn is een kunsthistorisch voorwerp, maar is ook een plek voor devotie.
• Het omsmelten in 1578 van alle zilveren reliekschrijnen uit de Grote Kerk. Onder dwang van bezettingstroepen in Deventer werden nagenoeg alle zilveren reliekkasten en -bustes uit de Grote Kerk omgesmolten tot noodgeld, soldij voor de opstandige militairen. De relieken zelf konden (nog) worden gered.
• De relieken van Lebuinus, Marcellinus, Radboud en Mildred. Naast hun gemeenschappelijke historie kennen deze relieken ook hun eigen verhaal. Wie waren zij, en wat is hun relatie met Deventer? (Lebuinus wordt gekend als stichter van Deventer en is patroonheilige van de stad). Ook zijn er, met name in de 19e en 20e eeuw, kleine fragmenten van deze Deventer relieken naar elders overgebracht. Onder meer: Utrecht, Minster (UK), Izenberge (BE), Nijmegen en Boekelo. De St. Willibrorduskerk in Boerhaar (onderdeel van de Heilige Lebuinus Parochie) bezit in een reliekkast onder meer een reliek van de heilige Radboud.
• In 1855 komt de Broederenkerk in bezit van de doodshoofden en enkele beenderen van Geert Groote en Florens Radewijnsz. De laatste fraterheren van de Broederschap des Gemenen Levens stonden de beenderen af. Welke is hun oorsprong? Hoe komen ze te Deventer?
• In de Broederenkerk is er een reliekkastje met een aantal relieken van de heilige Joannes Maria Vianney, ook wel gekend als de ‘Pastoor van Ars’. De relieken zijn afkomstig uit de Joannes Vianneykerk te Deventer, in 2014 gesloten. De relieken zijn bijeengebracht door pastoor H.G.M. Limbeek (1936-2024). Hij was van 1982 tot 2007 pastoor van de Vianneykerk.
• Het Titus Brandsma Huis (onderdeel van de Heilige Lebuinus Parochie) in de Deventer wijk Colmschate bezit sinds 1985 twee bijzondere relieken van de heilige Titus Brandsma. Het zijn de laatste rozenkrans die de heilige in het concentratiekamp Dachau vlak voor zijn dood in 1942 heeft gebruikt, alsmede een sjaal van hem. In 1937 en 1941 deed Titus Brandsma in opdracht van aartsbisschop J. de Jong uitgebreid wetenschappelijk onderzoek naar de Deventer relieken. Voor zijn onderzoek was Brandsma ook in Deventer en is de reliekschrijn voor hem geopend.

De toegang tot de tentoonstelling en de Broederenkerk is gratis.

Iedere donderdag en vrijdag, in de periode van 28 juni t/m 13 september, zijn er gratis rondleidingen in de tentoonstelling. De rondleidingen beginnen om 14.00 uur en de deelname is gratis. Reserveren vooraf is niet nodig. De rondleiders zijn Joseph Paardekooper en Hein te Riele, samenstellers van de tentoonstelling.

De tentoonstelling is mede mogelijk dankzij bijdragen van de Gemeente Deventer, het Cultuurfonds Overijssel, Stichting Wesselings- van Breemen, Deventer Cultuur Club, Cultuurfonds Broederenkerk en de Heilige Lebuinus Parochie.

Bewaren + Bidden + Bewonderen

Deventer relieken in de Broederenkerk

Tentoonstelling Broederenkerk
Broederenstraat 20 – Deventer
28 juni t/m 13 september 2026

Toegang gratis

Openingstijden:
wo en do - 13.00-16.30 uur
vr en za - 11.00-16.30 uur
zo 28 juni, 5 juli, 2 aug, 6 en 13 sep - 12.30-16.30 uur
iedere do en vr om 14.00 uur gratis rondleiding
(reserveren niet nodig)

www.deventerrelieken.nl