Home

De coördinaten

Het vriendenboekje

  • Geschreven door Rene Berends, Clemens Hogenstijn, Geerle van der Wijk
  • Leestijd Leestijd 2 minuten
  • Home 6998 x bekeken

Waar? 52.304181, 6.198852
Een vriendenboekje. In de 19e eeuw was het gebruikelijk dat families en vrienden jongens die op reis gingen een boekje meegaven. Het was gevuld met wensen, spreuken en tekeningen. Tijdens de reis kon hij lezen wat het thuisfront te melden had. Ook Rudolph Houck uit Deventer kreeg er één toen hij in 1842 bij de marine ging. Rudolph was een telg uit de familie Houck, die tot de stedelijke elite behoorde. Hij groeide op in een statig huis aan de Stromarkt en bracht de zomers door met zijn familie op buitenhuis De Kranenkamp in Diepenveen. Toen zijn afscheidsfeest gegeven werd op De Kranenkamp, kreeg hij daar een vriendenboekje.

Zeggen lege pagina’s meer dan woorden in een vriendenboekje?

Dat boekje reisde met hem mee aan boord van de Juno, het schip dat hem naar Suriname bracht. In het vriendenboekje kon hij aantekeningen bijhouden. Rudolph was achttien, vol plannen en misschien ook spanning. Zijn missie klonk zakelijk: de grensrivier bewaken tussen Suriname en Brits Guyana. In dat laatste land was de slavernij al afgeschaft, terwijl Nederlandse plantages nog draaiden op dwangarbeid. Tot slaaf gemaakten probeerden de oversteek te wagen, gedreven door hoop op vrijheid. Rudolph zag dat gebeuren. Wat hij voelde of dacht, weten we niet. Zijn vriendenboekje zwijgt.

Dat zwijgen is veelzeggend. Het tekent de spanning van een tijd waarin Nederland volop profiteerde van slavernij. De West-Indische Compagnie had honderdduizenden Afrikanen onder dwang naar de koloniën gebracht. De driehoekshandel werkte als een strak systeem. Schepen vertrokken uit Europa met wapens, textiel en buskruit, vervoerden vanuit Afrika tot slaaf gemaakte mensen naar de koloniën en keerden terug met koffie, suiker en tabak. Ook Deventer deed mee. De stad investeerde in schepen en leverde producten. Deventer koek vond door zijn lange houdbaarheid ook zijn weg naar de ruimen van slavenschepen. Bakkers in de stad verdienden er goed aan.

Het buitenhuis De Kranenkamp is inmiddels verdwenen, maar het boekje bleef. En zo blijft dat boekje een merkwaardig document. Bladzijden vol warmte en vriendschap, naast een reis verbonden met onderdrukking en geweld. Misschien durfde Rudolph zijn ervaringen niet op te schrijven. Misschien wilde hij ze vergeten. In 1844 kwam hij terug. Tussen de lege pagina’s klinkt vandaag een verleden door dat we niet langer kunnen negeren.

Geschreven door Rene Berends, Clemens Hogenstijn, Geerle v.d. Wijk

Tweewekelijks schrijven ze over plekken, plaatsen en gebeurtenissen die ze in Deventer of het buitengebied tegenkomen. De coördinaten op Google Maps zijn het startpunt voor berichten waarin historie, cultuur, architectuur en natuur het uitgangspunt vormen.