Stadswandeling van de maand: Versierselen

Door de stad lopend om gevelstenen te bekijken, kan de stadsgids het niet laten om te wijzen op andere interessante zaken. Hij laat al 23 jaar toeristen de stad zien, dus Deventer kent weinig geheimen meer voor hem. Ook de gevelstenen niet. Die hebben een verhaal en dat is wat de gids boeit. Als tekenaar en schilder kan hij ook het kunstzinnige van gevelstenen en snijramen waarderen. "De Waag ken je", zegt de stadsgids als we over de Brink lopen, "maar ken je ook 'kiek in de pot'? Die gevelsteen aan de Waag heeft te maken met de hertog van Gelre die aan de overkant van de IJssel een grote toren bouwde, de Morgenster. Vanaf die toren konden de wachtposten als het ware in de etenspotten van de Deventenaren kijken. Hier zat toen Karel de Grote."

De Deventenaar kent over het algemeen 'kiek in de pot', maar wat wellicht minder bekend is toont de gids aan de andere kant van het Waaggebouw: 'Kiek uut de pot'. "Die figuur kijkt meer om zich heen, met een vredesduif en een glimlach op zijn gezicht." Daarnaast zijn gevelstenen in de muur gemetseld van de zon, maan en de sterren en een afbeelding van de toren Morgenster. "De wachters op de toren zagen overdag de zon en 's avonds en 's nachts de maan en de sterren."

We lopen langs de Waagschaal waar een gaper aan de gevel hangt ("Hier zat vroeger een drogist") naar het koekhuisje met een uithangbord waarop staat 'In de gekroonde allemansgading'. "Dat betekent zoiets als 'wat iedereen lust' en ze waren hofleverancier vandaar dat kroontje er op", vertelt de stadsgids, "Bussink koek zat vroeger in de Lange B. waar voorheen de Scapino zat, met daarachter de koekfabriek die later naar het industrieterrein is verhuisd."

Een fraaie gevel is die van het Penninckshuis, even verderop, met zes prachtige beelden. Ook achter die beelden zit een verhaal. De stadsgids: "Hier woonde een rijke meneer, Herman Penninck. Hij was een overtuigd katholiek, maar na de reformatie kwamen de protestanten aan de macht en uit nijd - vandaar ook de naam nijdhuis - liet Penninck heiligenbeelden aanbrengen op de gevel. Ze symboliseren geloof, hoop en liefde en de drie andere beelden staan voor voorzichtigheid, kracht en gematigdheid. Dat zijn de kardinale deugden." De gids wijst op de Tudor-rozen die ook op de gevel zijn aangebracht. "Versierselen hebben vaak een boodschap, maar ze beelden ook vaak de macht van de bewoner uit. Er zit zoveel in gevelstenen als je het eenmaal weet."

Op de Brink wijst de stadsgids op de Wilhelminafontein, ook een beeld vol symboliek met een laurierblad en een schild met het wapen van Deventer. "De vrouwenfiguur is niet koningin Wilhelmina, maar de stedenmaagd die naar het Waaggebouw kijkt. Het beeld grijpt terug op de tijd van keizer Karel en symboliseert vrede. Onder de fontein had je vroeger pisbakken, het stonk daar altijd. In 1965 werd het beeld afgebroken en opgeslagen op de gemeentewerf waarna het in 1985 weer op de Brink werd geplaatst. Maar dan zonder de pisbakken."

De gids loopt een stukje verder naar het oude gerechtsgebouw en wijst op de stenen in de bestrating, de plek waar vroeger het schavot heeft gestaan. "Dieven werden op het schavot tentoongesteld als waarschuwing voor de mensen. Er werden ook wel veroordeelden opgehangen, het was gruwelijk allemaal." Staand voor de Vrouwengevangenis in de Walstraat vertelt de stadsgids dat de gevangenis een verbinding heeft met het gerechtsgebouw op de Brink. "In de gevangenis werden mannen én vrouwen opgesloten. Na de Tweede Wereldoorlog zaten hier NSB-vrouwen, waardoor de naam vrouwengevangenis is ontstaan." En lopend door de Walstraat wijst de gids op het houtsnijwerk van het huis van Strik. Toepasselijk een strik, met in het bovenlicht houtsnijwerk van de Deventer kunstenares Ela Venbroek. Er schuin tegenover staat een typisch huisje met een Gelders-Overijsselse gevel. "Dit soort huizen zijn rond 1500 gebouwd en je kunt ze herkennen aan de muizentanden, scheef geplaatste stenen. Ook de vijf torentjes, de pinakels, zijn typerend. Bij het ene huis staan ze recht op de gevel en bij het andere scheef. Deventer heeft nog 27 van dit type huizen. Als je naar binnen kijkt zie je een verhoging in de kamer, daar sliepen mensen zodat ze de winkel of werkplaats konden bewaken."

Een gevelsteen met een mooi verhaal is aangebracht op de Klunderpoort, de verbinding van de Walstraat met de Prinsenplaats. De gids: "Je ziet drie kinderen in een vat. Ze hadden kattenkwaad uitgehaald en een boze man heeft ze toen in een pekelton gegooid. St. Nicolaas heeft hen daar uit gered, daarom kijken de kinderen naar de Bergkerk, ofwel de St. Nicolaaskerk."

De stadsgids laat bezoekers graag de stad zien. "Je hebt hier heel veel mooie dingen, maar je moet het wel zien", zegt de geboren Maastrichtenaar. Veel steden hebben in het verleden de sloophamer ijverig ingezet en ook Deventer zag er in de jaren '60 niet fraai uit. In de Bergstraat wijst de gids op houtsnijwerk op de panden van NV Bergkwartier, een voor het 40-jarig bestaan en een voor het 50-jarig jubileum, met daarop verbeeld de huizen die door deze Maatschappij tot Stadsherstel zijn opgeknapt. Deze huldeblijk in de vorm van door Ela Venbroek gemaakte panelen is zeker verdiend, vindt de gids: "Als NV Bergkwartier er niet was geweest, dan had de stad er heel anders uitgezien."

Onze gidsen laten plekken zien die anders voor je verborgen blijven. Ben je benieuwd geworden naar een stadswandeling? Bezoek de webpagina en laat je verrassen door het aanbod aan rondleidingen voor groepen!