Stadswandeling van de maand: Levendige handel onder de Lebuinus

Staand op de hoek van de Duimpoort met uitzicht op het Grote Kerkhof legt de stadsgids uit waarom hij dit de meest bijzondere plek van Deventer vindt. Een plek waar hij graag begint als hij de rondleiding Highlights doet. Hij wijst op de Lebuinustoren: "Het is een prachtig gezicht als 's middags de zon op de toren en de kerk staat. Dit is mijn geliefde plek. De toren staat in het centrum van een deel van de stad met een rijke geschiedenis."

Lebuinus wilde in de 8ste eeuw de Saksen bekeren en bouwde een houten kerkje. Veel later groeide dit houten kerkje uit tot een indrukwekkende stenen kerk. "Het werd een bisschopskerk, een van de grootste kerken boven de rivieren. Aan de overkant staat het stadhuis, de kerkelijke en wereldlijke overheid zitten vlak bij elkaar. De notabelen woonden in de magistraatskapel van de kerk de dienst bij, ze liepen over een rode loper naar de kerk waar ze een donderpreek over zich heen kregen."

Maar er is veel meer historie op het Grote Kerkhof, want op het nu vrij rustige plein gonsde het van de activiteiten in de Middeleeuwen. De gids: "In het verlengde van de Lange B richting de IJssel liep een marskramersroute vanuit Duitsland naar het huidige Zuid-Holland. Bij de IJssel werd vis uitgeladen dat vanuit Zweden werd aangevoerd en postkoetsen reden in de Duimpoort af en aan."

En waar gehandeld wordt zijn ook herbergen en logementen voor de handelaren, zoals herberg De Engel met daar vlakbij een logement waar nu het hoofd van een donkere jongen aan de gevel hangt. Hier zat ooit het hotel De Moriaan. "Vanuit dit hotel zou er ook prostitutie zijn bedreven, heb ik eens gelezen. Maar ik weet niet of dat waar is." In latere jaren was de Sint Jansstraat wel een prostitutiegebied en daar herinnert aan de kop van het straatje een gevelsteen van een vrouw nog aan. Van verhevener aard was de Latijnse School in het verlengde van de Duimpoort. "Daar leerden studenten om in het Latijns te zingen, voor in de kerk. Later werd het een gymnasium waar beroemde mensen zoals Erasmus hebben gestudeerd."

En boven al die bedrijvigheid torende letterlijk de Lebuinus uit. Het is een prachtige toren, vindt de gids. "Mooier dan de Peperbus in Zwolle." De Lebuinustoren stamt uit de 15de eeuw, de koepel is er in 1620 op gezet. "Door de befaamde Amsterdamse architect De Keyser, de gemeente had daar het geld voor."

De gemeente wilde net als andere steden een toren als statussymbool hebben, maar het was ook een uitkijktoren om de omgeving in de gaten te houden. "De wachter kreeg een warme jas van de gemeente om het vol te houden. Als de wachter zag dat er brand was, werd een rode lap opgehangen. Ook het carillon had een functie, het was een soort mobieltje in die tijd. Door een bepaald melodietje konden de burgers bijvoorbeeld horen dat er een doodvonnis werd voltrokken, andere melodietjes gaven aan dat de poorten open of dicht gingen of dat er een postkoets aankwam. En gegoede burgers konden onder het genot van een wijntje luisteren naar muziek."

De stadsgids schetst zo een beeld van een bloeiend handelscentrum aan de voet van de Lebuinus, waarmee hij duidelijk maakt dat Deventer een rijk verleden heeft. "Je moet je realiseren dat rond 1300 Deventer een bloeiende stad was, terwijl Amsterdam toen nog heel weinig voorstelde."

Onze gidsen laten plekken zien die anders voor je verborgen blijven. Ben je benieuwd geworden naar een stadswandeling? Bezoek de website en laat je verrassen door het aanbod aan rondleidingen voor groepen!

Foto: Laura van der Lubbe