Door stadsgidsen

Het is mooi om mensen te laten genieten

  • Geschreven door Joost Sijtsma
  • Leestijd Leestijd 6 minuten
  • Home 303 x bekeken

Tientallen stadsgidsen laten tijdens hun rondleidingen de schoonheid van Deventer zien en vertellen wetenswaardigheden over straten, gebouwen en de geschiedenis van de stad. Maar wat vinden de stadsgidsen zelf de mooiste, interessantste of boeiendste plek van hun stad?

"Als je naar de Bergkerk loopt en je ziet de kerk op de heuvel liggen, dan is het toch bijna een Frans tafereel?" Op die vraag hoeft stadsgids Bep Spa geen antwoord, want haar liefde voor de 12de eeuwse Bergkerk is overduidelijk. Het komt dan ook mooi uit dat ze vanuit haar woonkamer zicht heeft op de kerk. En er is meer, want het huis waarin ze woont heeft van oudsher een relatie met de Bergkerk.

''Ik ben geboren in Stadskanaal, maar halverwege de jaren '50 kwamen mijn ouders naar Deventer, we gingen wonen in de Rivierenwijk. We waren Nederlands Hervormd en deze kerk was onze kerk. Tijdens de adventsweken stond er een grote kerstboom en kregen we allemaal een sinaasappel. Als we naar de kerk gingen, liepen we langs het huis waar ik nu woon. Het was een spannend huis, de mensen die er woonden hadden ook een aapje. In de 15de eeuw was het huis een priorij van de Bergkerk", zegt Bep die zichzelf nog ziet zitten in de kerkbanken als meisje met vlechtjes, luisterend naar een preek van dominee Lamberts. "Er werden dacht ik in die tijd nog stoofjes uitgedeeld tegen de kou." De priorij werd in 1742 verkocht en kreeg omstreeks 1860 het huidige uiterlijk.

De eerste parochie in Deventer was rond de Lebuinuskerk. De kooplieden wilden ook in het Bergkwartier een eigen parochie en ze vroegen daarvoor toestemming aan de bisschop. Ze hoefden niet te rekenen op de medewerking van de bisschoppelijke clan, dus de rijke kooplieden moesten op zoek naar een andere hooggeplaatste binnen de kerk. Ze hadden goede contacten met kooplieden in Bremen en via hen kregen de Deventenaren medewerking van de domheer die verbonden was aan de St. Petrikerk in Bremen. Deze Albertus van Buxhövden (1160-1229) was bisschop van Riga (Lijfland) en stamde uit een ridderfamilie in de buurt van Bremen. De St. Petrikerk lijkt op de Bergkerk, mogelijk zijn vaklieden uit Bremen in Deventer geweest om te helpen met de bouw van de kerk. Na de inwijding van de Bergkerk ontstaat er een verschil van mening over de verdeling van de parochies van het kapittel van de Lebuinuskerk en de Bergkerk, maar de bisschoppen van Utrecht en Riga lossen deze kwestie op.

Prachtige kerk voor exposities en concerten

De Bergkerk werd van 1198 tot 1209 gebouwd, vlakbij het havenkwartier (Houtmarkt) in die tijd. Niet verwonderlijk dus dat de kerk aan de beschermheilige van schippers werd gewijd: Sint Nicolaas. Het is dan ook de Sint Nicolaas- of Bergkerk. Bep: ''Het mooie is dat de kerk vanuit de gemeenschap is ontstaan, het was ook geen kapittelkerk van geestelijken, zoals de Lebuinus. De kerk is nu ook weer van de gemeenschap, want de gemeente kocht de kerk in 1967 voor het symbolische bedrag van één gulden. Het is een prachtige kerk voor exposities, maar ook voor concerten, zoals na de Dickens-dagen het zingen van de Christmas Carols, een geweldig idee van Emmy Strik."

Er is tijdens de Reformatie geen Beeldenstorm geweest in de Bergkerk, maar de kerk werd wel soberder ingericht. ''Er werd een lokale schilder ingehuurd om alles wit te verven, hij is daar 122 dagen mee bezig geweest." Bep laat als stadsgids de bezoekers graag de 13de eeuwse afbeeldingen van heiligen in de nissen zien, het zijn waarschijnlijk twee van de oudste muurschilderingen van Nederland. ''Op een paar plekken zie je nog schilderingen terug, prachtig toch?"

De sfeer heeft iets intiems en warms

Bezoekers die ze rondleidt, vinden de Bergkerk fantastisch. ''De kerk heeft zoveel sfeer van zichzelf, het heeft iets intiems en warms. De intimiteit spreekt me aan, je voelt je hier meteen thuis. De mensen die hier komen hebben dat ook. Ik loop met hen de kerk in, wijs ze op de oude stadsmuur en dan zie ik ook mijn eigen huis. Hoe mooi kun je het hebben?''

Bep is stadsgids sinds 2017. ''Het is hartstikke leuk om te doen. Deventer is een fijne stad, ik voel me hier echt thuis. Er is zoveel over de stad te vertellen. Als gids ben je ook een ambassadeur van Deventer. Het is mooi om de mensen te laten genieten en te laten zien hoe mooi het hier is. Dat meen ik, dat kan ik met droge ogen zeggen. Je krijgt groepen met verschillende achtergronden, zoals mensen uit de zorg of laatst medewerkers van het waterschap. Daar bereid ik me dan op voor, dan zoek ik in de boeken van onder andere Henk Slechte naar zaken die voor die betreffende bezoekers interessant zijn. Ik wil het de mensen naar de zin maken.''

Bep is geen gids die aan een stuk door jaartallen uitspuwt. Die blijven toch niet hangen vindt ze, terwijl verhalen juist wel beklijven. Zoals de legende van de twee Deventer zussen Martha en Beatrix die onder de indruk waren van een ridder. Ze probeerden allebei in zijn gunst te komen, maar het was Beatrix die het pleit won. Martha liet vervolgens de kerk met de beide torens bouwen als bewijs van de onafscheidelijkheid van de beide zussen. Aangezien de beide zussen iets in lengte verschilden, is dat ook bij de torens het geval. Bep: "Het is een mooi verhaal, maar of het waar is..."

Als gids heeft ze ook aandacht voor de directe omgeving van de kerk. "Tot de Franse tijd was er een begraafplaats rond de kerk, daarna werden de doden uit het oogpunt van hygiëne buiten de stad begraven. Het kerkhof rondom de kerk werd in 1880 door de gemeente gekocht en in 1897 als park opengesteld."
Het beeld is dat het in de middeleeuwen een enorme zooi in de stad was, voor wat betreft Deventer bestrijdt Bep dit. Deventer had in de 14de eeuw een gemeentelijke reinigingsdienst, omwonenden moesten zelf de straat schoonhouden en als ze dat niet deden, kregen ze problemen met de ambtenaren. Na de grote brand in 1334 konden Deventenaren subsidie krijgen als ze hun huis van steen lieten bouwen. En dan werd gelijk ook de straat betegeld. Dat maakte dat Deventer al snel veel schoner was dan veel andere steden uit die tijd. Aan de deur van de Bergkerk werd een plakkaat bevestigd waarop stond dat de inwoners een keer per week hun straat moesten schoonmaken op straffe van een boete. In die tijd was Deventer een van de schoonste steden. Wat meespeelde was dat de hygiëne goed voor de handel was, want de stad had heel veel profijt van de jaarmarkten."

Bij de kerk stoort Bep zich - nog steeds - aan de ingemetselde steen met het jaartal 2016 boven de deur, het jaar waarin een restauratie werd afgerond. "Had die steen voor de kerk in de straat gemetseld", zegt ze nog wat verontwaardigd. "Ik heb ook wel bezoekers gehad die vroegen of de kerk uit 2016 stamt..."

Wil jij een leuke stadswandeling maken met Bep of één van onze andere stadsgidsen? Kijk dan hier voor meer informatie stadswandeling met een gids

Geschreven door Joost

Geboren in Leeuwarden maar inmiddels al ruim 30 jaar inwoner van Deventer. Als journalist/politicoloog heb ik tientallen jaren bij verschillende regionale kranten gewerkt. Geïnteresseerd in politiek, geschiedenis en religie. Vrijwilliger bij Vluchtelingenwerk, het Historisch Café en gids bij de IJssellinie.