Door stadsgidsen

Een kerk vol verhalen

  • Geschreven door Joost Sijtsma
  • Leestijd Leestijd 5 minuten
  • Home 496 x bekeken

Tientallen stadsgidsen laten tijdens hun rondleidingen de schoonheid van Deventer zien en vertellen wetenswaardigheden over straten, gebouwen en de geschiedenis van de stad. Maar wat vinden de stadsgidsen zelf de mooiste, interessantste of boeiendste plek van hun stad?

De Lebuinuskerk geeft de geboren en getogen Deventerse Mariet Kers een speciaal gevoel, het thuisgevoel. Als ze na een reis op de Wilhelminabrug rijdt, ziet ze de Lebuinustoren en denkt dan 'ik ben weer thuis'. "Van huis uit waren we hervormd. We gingen hier naar de kerk, maar ook naar de Bergkerk, want mijn vader volgde de dominee omdat hij zijn preken goed vond. Die dominee preekte zowel in de Bergkerk als in de Lebuinuskerk."
Stadsgids Mariet vertelt haar verhaal voor de ingang van de Lebuinuskerk, waar ze en passant meldt dat we op een oud kerkhof staan, dat destijds behoorlijk groot was. Vandaar de naam het Grote Kerkhof. Mariet wijst op de kleine huisjes die bij de ingang tegen de muur van de kerk zijn gebouwd:"Dit zijn de stovenzettershuisjes.

Stovenzettershuisjes
Stovenzettershuisjes

Vroeger hadden de vrouwen een groot probleem als hun man was overleden, of was weggelopen. Ze vervielen in grote armoede. Als ze geluk hadden - en gelovig waren - kregen ze een huisje van de kerk. De Lebuinuskerk was voor het rijke volk en de kerkgangers konden een stoof met hete kolen huren van de arme vrouwen, zo konden ze iets verdienen. Ook deden die vrouwen schoonmaakwerk in de kerk."

De crypte is via een put verbonden met de IJssel

Is het lopen door de Lebuinuskerk al een overweldigende ervaring door de hoge gewelven en de omvang van het gebouw, Mariet maakt het bezoek extra bijzonder door alle informatie die ze verstrekt. De kerk stamt uit de 11de eeuw maar op deze plek aan het Grote Kerkhof stond al eerder een kerkje, gesticht door Lebuinus. "Hij was een Angelsaksische prediker die werd uitgezonden vanuit Engeland om hier het geloof te brengen. Eerst ging hij naar Wilp en daarna naar Deventer, een nederzetting aan de IJssel. Waarschijnlijk op deze plek bouwde hij in 768 een houten kerkje. Hij is in 772 gestorven in de Assenstraat, aan de colde. Dat is aan de kou in het dialect en niet aan de kolder in de kop wat mensen soms denken als ze dit horen."
Bisschop Balderik bouwde in de tiende eeuw de eerste kerk van steen en in 1040 gaf bisschop Bernold de opdracht een grote romaanse basiliek te bouwen. Maar dat was niet de huidige kerk. Mariet: "In de 15de eeuw werd het grootste deel van de kerk veranderd, zo werden enkele torens gesloopt."
Lopend door de kerk wijst Mariet op de verschillende muurtekeningen en de tekeningen hoog in de gewelven. En op de gedenksteen van Jacobus Revius, die veel over de geschiedenis van de stad heeft geschreven. "Hij was een echte Deventenaar, zijn hart ging uit naar deze stad", zegt Mariet over de predikant, dichter, vertaler en historicus.

Ze leidt al zo'n 17 jaar met veel plezier groepen rond door haar geboortestad, vertelt ze als we op weg zijn naar de crypte. "Ik vind het heel leuk om rondleidingen te doen, vooral het contact met de mensen vind ik fijn. Ik ben in de Nieuwstraat geboren, daar was het toen veel levendiger met allerlei winkeltjes. Wij hadden ook een winkeltje in groente en fruit, die heb ik later voortgezet bij het oude ziekenhuis. Door die winkel had je ook altijd contact met mensen."
We dalen de trap naar de crypte af, waar voor de minder-validen een traplift is geïnstalleerd. "Deze crypte is het oudste gedeelte van de kerk waar sarcofagen en relikwieën werden bewaard. Ze noemden het vroeger ook wel krocht. Dit is de enige crypte in Nederland met een put en deze is verbonden met de IJssel. In 2010 stond de crypte onder water, tot aan de tweede trede van de trap."

Er is hier rond 1600 een moord gepleegd

Verder lopend door de kerk wijst Mariet op verschillende aspecten van de Lebuinuskerk, zoals de magistraatkapel met een verbinding naar het oude stadhuis zodat de stadsbestuurders via een aparte ingang de dienst bij konden wonen, en de St. Olafkapel voor de Bergenvaarders die naar Noorwegen voeren om handel te drijven. "Die hadden hier hun kapel, die werd naar de koning van Noorwegen genoemd, want die moest je wel te vriend houden." Mariet wijst op de mozaïekvloer voor het hoogaltaar. "Die vloer stamt uit rond 1200. Zie je die zwarte vlek op de vloer? Bij een brand in 1235 viel een brandende balk op de mozaïekvloer en daar zie je nog altijd de zwarte vegen van. Een paar jaar geleden zijn onder de vloer nog de resten van een veel ouder altaar gevonden."
Vlak voor de consistoriekamer stopt Mariet. Waar we staan is niets te zien, maar er heeft zich wel een drama afgespeeld. "Er is hier rond 1600 een moord gepleegd. Een katholiek stak hier dominee Schurckmann, die op weg was naar de consistoriekamer, met een mes. De dader had beter Schurckmann kunnen heten. Hij kon het niet verkroppen dat de protestanten de baas waren."

Bezoekers zijn onder de indruk van de Lebuinuskerk, zegt Mariet. "Ze zijn heel enthousiast, ze hadden niet verwacht dat ze zoiets zouden zien. Een van de mensen die ik eens rondleidde was zelf stadsgids in Amsterdam en na de rondleiding zei hij, 'verdorie, waarom heb ik nooit eerder geweten dat Deventer zo mooi is'."

Wil jij een leuke stadswandeling maken met Mariet of één van onze andere stadsgidsen?
Kijk dan hier voor meer informatie stadswandeling met een gids

Geschreven door Joost

Geboren in Leeuwarden maar inmiddels al ruim 30 jaar inwoner van Deventer. Als journalist/politicoloog heb ik tientallen jaren bij verschillende regionale kranten gewerkt. Geïnteresseerd in politiek, geschiedenis en religie. Vrijwilliger bij Vluchtelingenwerk, het Historisch Café en gids bij de IJssellinie.