Door stadsgidsen

Als je omhoog kijkt zie je ze overal

  • Geschreven door Joost Sijtsma
  • Leestijd Leestijd 5 minuten
  • Home 288 x bekeken

Tientallen stadsgidsen laten tijdens hun rondleidingen de schoonheid van Deventer zien en vertellen wetenswaardigheden over straten, gebouwen en de geschiedenis van de stad. Maar wat vinden de stadsgidsen zelf de mooiste, interessantste of boeiendste plek van hun stad?

Koppen van - vaak - mannen met takken, bladeren, bloemen en vruchten die uit ogen, mond en neusgaten lijken te groeien. Ze zijn overal, alleen ze vallen niet zo op. Je loopt er zo aan voorbij.
Niet als het aan stadsgids Truus Schreijer ligt. Ze wijst haar groepen graag op de koppen.
Het zijn Groene Mannen, legt ze uit terwijl ze haar privé-rondleiding begint in de oude raadszaal en de trouwzaal van het Stadhuis. In die oude raadszaal is al een prachtig voorbeeld van een Groene Man te zien, als onderdeel van een zuil: een kop van een man met bladeren die uit zijn ogen groeien en een gouden tak over zijn neus bij het voorhoofd. Truus: ,,Dit is een mooi exemplaar, maar je kunt hier niet altijd in om 'm te laten zien.''

Dit soort koppen zijn er al eeuwenlang en ze komen overal voor, vertelt Truus: ,,De Engelse antropologe Lady Raglan heeft in de jaren dertig van de vorige eeuw de suggestie gedaan de koppen Green Men te noemen. In Nederland werd dat Groene Mannen en de Duitsers noemen ze Der Grüner Mann, Der Blattmann of Blattmaske.'' Als we door de smalle gang van het Landhuis weer buiten op het Grote Kerkhof staan, wijst ze op het poortje waar ook een Groene Man in is verwerkt. Hoewel: ,,Dit wordt een Grotesk genoemd, want het blad is niet herkenbaar.''

De Groene Man staat symbool voor eeuwig groen, het eeuwige leven

De Groene Man wordt in verband gebracht met het eeuwige groen, het eeuwige leven. Nieuw leven ontstaat elke keer weer, na elke winter is er altijd weer leven in het voorjaar.
In Europa komen twee stromingen voor van de Groene Man, de Keltische cultuur, waar het hoofd als de zetel van de ziel wordt beschouwd, en de Grieks-Romeinse cultuur kende de koppen met plantengroei. Ze komen op de gevels voor als natuursteen, maar binnen ook in het stucwerk en als houtsnijwerk. Groene Mannen op de voorgevels van huizen konden symbool staan voor vruchtbaarheid, de hoop dat er in het betreffende huis veel kinderen geboren zouden worden.

Maar door de vruchten, bladeren en takken zit er veel meer symboliek achter de Groene Mannen. Truus: ,,Een acanthusblad staat bijvoorbeeld voor onsterfelijkheid en overwinning na moeilijke tijden en een appel betekent liefde en vruchtbaarheid. Een kalebas is het symbool voor kracht en gezondheid, zo'n klein zaadje en dan moet je zien wat er uit voorkomt.'' Zo zijn er meer voorbeelden: een clematis staat voor creativiteit en druiventrossen betekenen voorspoed en rijkdom.
'Heidense' gebruiken zijn in het christendom geïntegreerd, ook wat betreft de Groene Mannen die voorkomen op de preekstoel van de Bergkerk. Met druivenranken. ,,Dat symboliseert het bloed van Christus die voor ons heeft geleden.''

In Deventer zijn er alleen al een stuk of veertig!

De symboliek achter de Groene Mannen is wat Truus zo boeit. ,,Ik had er vroeger ook nooit van gehoord. Was me niet bewust van de symboliek die er achter zit, die is wel heel bijzonder.''
Ze doet zo'n acht verschillende rondleidingen en bij elke rondleiding wijst ze haar groep wel op een Groene Man. ,,Ik doe ook torenbeklimmingen, daar vind je ze ook. Er zijn er zoveel, in Deventer alleen al een stuk of veertig.'' En dat blijkt als we langs de Lebuinuskerk lopen, door de Waterstraat, de Assenstraat en langs het oude kantongerecht op de Brink. Groene Mannen, overal. ,,Als je het eenmaal weet, zie je ze. Je moet vooral omhoog kijken.''

Truus is sinds 2013 stadsgids toen ze na haar pensionering een nieuwe bezigheid zocht. Als Twentse kan ze zich goed in het Duits redden, waardoor ze vaak de oosterburen rondleidt. Dat doet ze graag. ,,Duitsers zijn heel prettig, ze zijn dankbare gasten die erg geïnteresseerd zijn. Maar als ik in de gaten krijg dat er een groep uit Twente komt, schakel ik graag over in het Twents. Ik vind het altijd erg plezierig als mensen vragen stellen, als ik het antwoord niet weet zoek ik het op. Door de vragen merk je dat de mensen er belangstelling voor hebben. Ik wil graag interacties, meningen en suggesties van de mensen die ik rondleid. Het is fijn om ze rond te leiden, ook al omdat je een fantastische stad kunt laten zien.''

Als we de Bergkerk uitlopen zegt Truus: ,,Een van de mooiste Groene Mannen vind ik die in de Rijkmanstraat, daar kunnen we nog even heen.'' Dit blijkt inderdaad een mooi exemplaar te zijn. Groene Mannen werden ook gebruikt om het kwaad buiten te houden en de kop aan de gevel in de Rijkmanstraat ziet er inderdaad boos uit. Geen kwade geest zou het hier in zijn hoofd halen het pand binnen te gaan. Als ze nog meer plekjes in Deventer opnoemt waar de koppen zijn te zien, mijmert Truus: ,,Misschien is het niet eens zo'n gek idee om een aparte rondleiding langs de Groene Mannen te organiseren.''

Geschreven door Joost

Geboren in Leeuwarden maar inmiddels al ruim 30 jaar inwoner van Deventer. Als journalist/politicoloog heb ik tientallen jaren bij verschillende regionale kranten gewerkt. Geïnteresseerd in politiek, geschiedenis en religie. Vrijwilliger bij Vluchtelingenwerk, het Historisch Café en gids bij de IJssellinie.